[wieczory 16-20.10.1972] The Art Of Suggestion

wieczory 16-20.10.1972
posiadłość rodowa Avery Hall, pracownia Astorii,
zamówienie Louvaina

Było późno. Pracownia w rodowej posiadłości znajdowała na końcu zachodniego skrzydła, z wysokimi oknami wychodzącymi na rozległy ogród, o tej porze roku pogrążony już w wieczornym półmroku. Za szybami czerniały sylwetki starych drzew, a pojedyncze światła posiadłości odbijały się w nich niczym odrębne, nieruchome gwiazdy. W środku panował zapach oleju lnianego, pigmentów, wosku i drewna, tak znajomy, że niemal uspokajający. Na stole obok sztalugi leżał otwarty list Louvaina, złożony już kilkakrotnie, choć Astoria wcale nie musiała go ponownie czytać, żeby pamiętać każde jego słowo. Nie chwyciła od razu za pędzel. Usiadła przy biurku, wyjęła pergaminy i zaczęła pisać do kilku artystów, z którymi współpracowała od lat - ludzi, których znała na tyle dobrze, by wiedzieć, że potrafią uchwycić nie tylko temat malunku, ale przede wszystkim emocję, jaką obraz miał wywoływać. Nie musiała tłumaczyć im wszystkiego. Wystarczyło kilka uwag dotyczących charakteru zamówienia, skali, atmosfery i oczekiwanego nastroju; resztę pozostawiała ich doświadczeniu. Dopiero kiedy atrament wysechł, przekazała listy Deekowi, by je wysłał, a sama ustawiła cztery sztalugi w szerokim łuku, tak aby każde płótno znajdowało się w zasięgu jej wzroku, a pomiędzy nimi ustawiła stoliki z paletami, pędzlami i przygotowanymi pigmentami. Zamierzała namalować właśnie cztery dzieła, po dwa z zestawów, które mężczyzna przedstawił w liście.
Przez dłuższą chwilę jedynie patrzyła na biel podobrazia, układając organizację w myślach. Nie chciała tworzyć banalnego portretu rodziny otoczonej herbami, gobelinami i wszystkimi tymi symbolami, które po kilku minutach przestawały znaczyć cokolwiek, ponieważ odbiorca widział ich zbyt wiele naraz. Zamówienie mówiło o dziedzictwie, o dumie i o wartości, której należało strzec, więc zamiast przedstawiać samą ideę, Astoria postanowiła przedstawić jej ciężar.
Najpierw zajęła się szkicami, a dopiero potem wzięła się za konkretną pracę nad pierwszym płótnem. Kilkoma pewnymi pociągnięciami pędzla zaznaczyła najważniejsze partie kompozycji, określając proporcje wnętrza, rozmieszczenie postaci i kierunek światła. Nie interesowały jej jeszcze szczegóły. Podmalówka miała jedynie ustanowić fundament dzieła - ciemniejsze partie, ogólną tonację, ciężar poszczególnych elementów i pierwszą sugestię atmosfery. Kiedy uznała, że pierwsza warstwa jest wystarczająca, odstawiła pędzel, odsunęła się o krok i przez chwilę oceniała płótno z dystansu. Potem, nie próbując poprawiać niczego na siłę, przeszła do drugiej sztalugi. Tam czekała zupełnie inna struktura. Ponownie zaczęła od podstaw - najpierw szerokie plamy światła i cienia, potem kontury głównych form, wreszcie pierwsze, prawie przezroczyste warstwy koloru. Farba nie miała jeszcze tworzyć gotowego malunku; miała jedynie wskazać mu kierunek. Gdy skończyła, drugi obraz również powędrował na bok. Trzecie płótno otrzymało podobną uwagę, choć kobieta pracowała nad nim nieco dłużej. Co kilka chwil odsuwała się od sztalugi, mrużyła oczy i sprawdzała, czy kompozycja rzeczywiście prowadzi spojrzenie tam, gdzie chciała je skierować. Dopiero kiedy była zadowolona z pierwszej warstwy, odłożyła pędzel. Czwarte płótno zaczęła już bardzo późno. Pierwszy czekał, drugi zaczynał schnąć, trzeci był jeszcze świeży, a na czwartym właśnie pojawiały się pierwsze plamy koloru. Tak właśnie powstawały wszystkie cztery jednocześnie: warstwa po warstwie, obraz po obrazie, w nieustannym krążeniu pomiędzy sztalugami. Kiedy jeden potrzebował czasu, drugi dostawał jej uwagę; kiedy drugi musiał odpocząć, trzeci był gotowy na kolejną warstwę. Dzięki temu kilka godzin pracy nie oznaczało kilku godzin spędzonych nad jednym płótnem, lecz ciągłą, metodyczną wędrówkę pomiędzy czterema różnymi dziełami. Po pięciu godzinach jej oczy utraciły ostrość widzenia, dlatego zostawiła malowidła do wyschnięcia.

Następnego dnia wróciła do pracowni wieczorem po pracy. Stanęła przed pierwszym obrazem i zaczęła nakładać kolejną warstwę. Zaczęła modelować wnętrze, dopracowała sylwetki postaci, a później zatrzymała się przy twarzach, choć nie próbowała jeszcze wydobywać wszystkich szczegółów. Każde pociągnięcie pędzla miało sprawić, że malunek przestanie wyglądać jak układ plam, a zacznie nabierać własnego charakteru. Po mniej więcej godzinie odsunęła się od sztalugi i przeszła do drugiej. Tutaj inna kompozycja wymagała innego prowadzenia światła, innych proporcji między jasnymi i ciemnymi partiami. Czarownica najpierw wzmocniła największe kontrasty, później zaczęła budować głębię dalszego planu. Co kilka minut zerkała przy tym na pierwszy obraz, jakby sprawdzała, czy oba nadal należą do tej samej serii, mimo że opowiadały zupełnie różne historie. Kiedy na palecie zaczęło brakować miejsca, wymieniła część farb i przeszła do trzeciego. Tam spędziła najwięcej czasu. Malunek wymagał szczególnie ostrożnego prowadzenia kolorów, dlatego pracowała wolniej, nakładając cienkie warstwy i pozostawiając pomiędzy nimi fragmenty podmalówki. Właśnie w takich momentach jej praca stawała się niemal medytacyjna. Pędzel przesuwał się po płótnie krótkimi, kontrolowanymi ruchami, Astoria co jakiś czas cofała się o krok, oceniała efekt, po czym wracała bliżej. W pracowni było tak cicho, że słyszała jedynie delikatny stuk pędzla o brzeg szklanego naczynia i szelest materiału jej szaty, kiedy zmieniała miejsce. Czwarty zostawiła na koniec pierwszego obiegu. Nie oznaczało to jednak, że był najmniej ważny. Wręcz przeciwnie - właśnie jego struktura zaczynała ją najbardziej interesować. Pracowała nad nim przez kilkadziesiąt minut, stopniowo wydobywając z półmroku główne elementy, na których chciała zatrzymać wzrok odbiorcy. Kiedy skończyła, nie była jeszcze całkowicie zadowolona, ale wiedziała, że dalsze poprawki na tym etapie byłyby przedwczesne. Zrobiła więc drugi obieg. Pierwszy obraz otrzymał kolejną warstwę. Potem drugi. Następnie trzeci i czwarty. I tak minęła kolejna godzina.

Następny dzień minął jej na dodawaniu szczegółów, poszerzaniu kontrastów i poprawkach. Przechodziła od jednego malowidła do drugiego, zatrzymywała się kilka kroków dalej, przyglądała się proporcjom, światłu i temu, jak poszczególne elementy prowadziły wzrok. Dopiero kiedy dostrzegła coś, co rzeczywiście wymagało poprawy, podchodziła i wykonywała kilka ostatnich pociągnięć. Sporadycznie robiła sobie przerwy na herbatę lub toaletę, chociaż wolała nie odrywać się od procesu twórczego. Taki ciąg pracy pozwalał jej zachować spójność i konsekwencję artystyczną, dlatego pomimo zmęczenia i bolących od stania nóg, a także dłoni skostniałych od trzymania pędzla, malowała dalej w pełnym skupieniu umysłu.

Czwartego wieczoru skupiła się na wykończeniu i detalach. Poprawiała poszczególne elementy twarzy, dopracowała dłoń trzymającą sygnet. Na jednym malunku dodawała faktury, a na kolejnym usuwała niektóre fragmenty tła. Kilkoma ruchami przesunęła akcent kompozycyjny, potem dodała cieplejszy ton w miejscu, gdzie padało światło. Za każdym razem, gdy patrzyła na swoje dzieła, czuła ukłucie perfekcjonizmu, które podszeptywało, że jej prace nigdy nie będą doskonałe. Przechodziła od jednego do drugiego, czasem wykonując zaledwie trzy lub cztery pociągnięcia pędzlem, zanim uznawała, że na ten moment wystarczy. Nie chodziło już o tempo. Teraz każdy ruch miał znaczenie. Jeden nieostrożny ślad mógł zniszczyć efekt kilku wcześniejszych warstw, dlatego pracowała spokojniej, coraz częściej odsuwając się od sztalugi i oceniając rezultat z kilku kroków.
Ostatnie poprawki zajęły jej znacznie więcej czasu, niż początkowo zakładała. Kiedy wreszcie odsunęła się od czwartego płótna, noc była już głęboka, a w pracowni panowała niemalże zupełna cisza. Farba nie była jeszcze wyschnięta, gdy czarownica sięgnęła po różdżkę, by przesunąć ją powoli nad pierwszym płótnem, nie dotykając jego powierzchni. Magia emocjonalna wymagała znacznie większej precyzji, dlatego pozostała skupiona na konkretnych odczuciach, które zamierzała przelać na malunek. Pierwsze dwa dzieła nasyciła poczuciem dumy związanej z dziedzictwem, wyższością czystokrwistości. Magia osiadła w świeżej warstwie pigmentu niemal niezauważalnie. Malowidła nie zmieniły się wizualnie ani odrobinę, a jednak Astoria od razu wyczuła różnicę. Wokół nich pojawiło się subtelne napięcie, niemal jak ciepło unoszące się nad kamieniem nagrzanym słońcem. Kolejne dwa wzbogaciła o dyskomfort i nieufność względem brudnej krwi; poczucia, że coś w przedstawionej rzeczywistości pozostaje niejasne i nie do końca bezpieczne. Nie chciała przesadzić, by jednocześnie nie odstraszyć oglądających, natomiast dało się wyczuć natychmiastową aurę nieprzychylności wobec tych niegodnych. Kiedy skończyła, cofnęła się o kilka kroków.
Cztery płótna stały w ciszy, jeszcze wilgotne, połyskujące delikatnie w świetle lamp. Ich powierzchnia była spokojna, ale Astoria czuła pod nią obecność zaklęć, splecionych z pigmentem i świeżą farbą. Zostały tam uwięzione subtelne impulsy, które miały ujawnić się dopiero wtedy, gdy ktoś stanie przed dziełem. Uśmiechnęła się pod nosem.
Następnego dnia, jeszcze przed południem, do pracowni zaczęły docierać przesyłki od artystów, do których napisała kilka dni wcześniej. Każde z dzieł przyjmowała osobno, sprawdzając najpierw stan opakowania, a dopiero później odsłaniając płótno. Nie ufała samemu nazwisku twórcy ani własnym wcześniejszym oczekiwaniom - obraz należało zobaczyć takim, jaki był, bez pobłażania wynikającego z przyjaźni czy długoletniej współpracy.
Oglądała dokładnie każdy po kolei, zwracała uwagę na proporcje, światło, sposób prowadzenia perspektywy i ukryte symbole, a przede wszystkim emocje, jakie wywoływało dzieło. Jedno z płócien miało wyjątkowo interesująco poprowadzoną perspektywę, drugie zaś opierało swój efekt niemal wyłącznie na kolorystyce i pustej przestrzeni pozostawionej pomiędzy bohaterami kompozycji. Oba działały dokładnie tak, jak powinny - wywoływały napięcie i lekki dyskomfort, nie popadając przy tym w przesadę. Z czasem na podłodze pracowni powstały dwa wyraźne stosy. Pierwszy obejmował dzieła o tonacji podkreślającej dziedzictwo, ciągłość i dumę z własnej historii. Drugi tworzyły malowidła znacznie chłodniejsze, budujące dystans, niepokój i poczucie obcości. Astoria obeszła oba stosy jeszcze raz. Nie miała się do czego przyczepić. Każdy artysta zrozumiał zamówienie, a co ważniejsze, żaden nie potraktował go zbyt dosłownie. Kompozycje były dopracowane, technicznie bez zarzutu i wystarczająco różnorodne, żeby nie wyglądały jak cztery warianty tego samego obrazu. Zaklinała je emocjami po kolei, zgodnie z zamówieniem. Na końcu zostało już tylko zapakować. Każde płótno owinęła najpierw miękkim materiałem, zabezpieczyła narożniki i umieściła w skrzyni. Nie mieszała kategorii, dodatkowo opisała je tak, aby przy odbiorze nie było najmniejszej wątpliwości, które należały do którego zestawu. Kiedy skończyła, pracownia ponownie wyglądała prawie tak samo jak przed nadejściem przesyłek. Po nadaniu obrazów, mogła w końcu odetchnąć z ulgą i odpocząć po tych intensywnych dniach.


przewaga: Tworzenie dzieł sztuki (II)

Rzut Z 1d100 - 81
Sukces!