[21.09.1972, Jesień | Galeria OdNowa] Ceolsige i Astoria | Taki pejzaż

21.09.1972 | Około południa | Galeria OdNowa

Uliczki Londynu jeszcze niosły na sobie ślady niedawnych wydarzeń. Można było odnieść wrażenie, że Londyn wciąż jeszcze dławił się pyłem Spalonej Nocy. Na Pokątnej przedświąteczny ruch przed Mabon nosił w sobie więcej nerwowości niż radosnego wyczekiwania. Mijane stragany były rzadsze, biedniejsze. Zbyt często unosiła się nad nimi aura desperacji wypychająca wszelkie świąteczne nastroje. Brakło wielu regularnie pojawiających się twarzy, tak samo jak charakterystycznych szyldów i transparentów.
Pożar doświadczył mieszkańców w różnym stopniu, a niektórym przyniósł skrzętnie maskowane wrażenie triumfu. Mimo tego obraz szkód, w kontraściedo przeszłych jarmarków, wydawał się bardziej dojmujący – zwłaszcza dla tych, którzy często obracali się w różnych warstwach społeczeństwa.
Ceolsige stała kilka kroków od sztalugi, na której spoczywało przyniesione przez nią płótno. Wybrała na to spotkanie strój nieco bardziej oficjalny niż zazwyczaj. Pozornie sztywny, głęboko czarny materiał kaftanu wydawał się doskonale trzymać strukturę, wymuszając nienagannie prostą postawę. Fioletowe i ciemnozielone pnącza haftu, wijące się od talii aż po wysoki, ciasny kołnierz, płynnie przecinały ciemność sukna, posyłając krótkie refleksy odbitego światła. Równa fala luźno puszczonych jasnych włosów przelewała się gładko, rozdzielając na ramionach w osobne strugi i stanowiąc ostry kontrast dla mrocznych odcieni szaty. Pod jej szyją matowo lśniła ametystowa broszka, misternie oprawiona w srebro, imitująca dziki kwiat wyrastający wprost ze splecionych na kołnierzu pnączy.
Ceolsige stała w postawie typowego dla niej spokoju. Jej dłonie, obleczone w dopasowane rękawy kończące się równym haftem przy mankietach, spoczywały spokojnie przed nią, splecione luźno na wysokości pasa. Sprawiała wrażenie odprężonej, podczas gdy jej twarz wyrażała typowe dla interesów uprzejme zainteresowanie rozmówcą.
Na sztaludze prezentował się obraz. Sprawiał wrażenie, jakby dopiero co został namalowany. Na farbach przebijał się ten typowy poblask, jakby czaiła się w nich jeszcze wilgoć, a kurz nie zdążył jeszcze przyćmić ich nawet cienką, matową warstwą. Przedstawiał XVII-wieczny, holenderski pejzaż nadmorski, jakby zaklęty w wiecznym, wiosennym popołudniu. Artysta namalował go z perspektywy kogoś stojącego na samym szczycie wału powodziowego. Spoglądając w dół, widz napotykał taflę wody, która – choć namalowana z niezwykłą precyzją – wydawała się całkowicie nieruchoma, bezpiecznie uwięziona w prostokącie zielonej ramy. Dalej, poprzecinane wałami, pojawiały się brązowe dachy zabudowań, aż do majaczącej w oddali linii horyzontu z delikatnym paskiem błękitnego morza.
Po lewej stronie kompozycji dominował potężny, tradycyjny wiatrak o skrzydłach chwytających niewidzialny wiatr, z prawej zaś, daleko na horyzoncie, z mglistej perspektywy powietrznej wyłaniała się wysoka, smukła iglica wieży. Ponura, mroczna i niewyraźna, wyrastająca w bliżej nieokreślonym miejscu morza. Barwy były uderzająco żywe, zupełnie niepasujące do ponurej, szarawej aury panującej obecnie na ulicach Londynu. Jedynym wyjątkiem w tej dojmującej ekspresji była właśnie ta wieża w oddali. Charakterystyczny element wczesnej twórczości Lysandera, zanim postanowił sterować cudzymi rękoma zamiast własnoręcznie nasączać barwą płótna.
W obrazie widać było pewne niekonsekwencje stylu, drobne uchybienia w proporcjach, ale miały one swój artystyczny wydźwięk. Coś, co późniejsze prace zatraciły na rzecz sterylności. A przynajmniej takie opinie dotarły do uszu Ceolsige.
Ceolsige postąpiła pół kroku naprzód. Ruch ten był cichy, okraszony tylko pojedynczym stuknięciem obcasa i szelestem ciężkiego sukna jej spódnicy. Uniosła lekko prawą dłoń, wskazując smukłym palcem na prawy, dolny róg ramy, gdzie pośród misternie namalowanych, drobnych polnych kwiatów krył się ciemniejszy splot linii.
— Sam pejzaż wydaje się niemal ignorować fakt, że minęły stulecia. Czas obszedł się z nim nadzwyczaj łaskawie, co zresztą nie jest szczególnie zaskakujące — odezwała się, a jej głos był spokojny, melodyjny i wyważony. — Podpis jest elegancko subtelny, wkomponowany w strukturę roślinności tak, że nie da się go przegapić, a jednak sprawia wrażenie naturalnego elementu całości. Wstępne oględziny i sploty okoliczności, w jakich trafił w moje ręce, dość jednoznacznie wskazują na Lysandera, jednak… moje rozeznanie w pełnym spektrum jego wczesnej twórczości ma swoje granice.
Opuściła dłoń, przesuwając palcami po materiale szaty, gdzie w kieszeni spoczywała fajka. Przeniosła spojrzenie na Astorię, badając wzrokiem jej reakcję z wyrazem szczerego, uprzejmego zainteresowania.